Onderzoek naar innerlijke kritiek bij mensen met eetproblemen

In 1974 schreef Hilde Bruch als eerste over het horen van negatieve stemmen door anorexia patiënten. Hierna hebben maar weinige hulpverleners hier melding van gemaakt. Een uitzondering hierop zijn Peggy Claude Pierre (1997) en Joanna Kortink (2004). In haar boek  ‘Uit de ban van Eetbuien’ (2004) gaat Kortink uitvoerig in op innerlijke saboterende stemmen. Ook diverse ervaringsdeskundigen schrijven over innerlijke kritische stemmen (Van Weezel, 2006). Dit vormde voor mij de aanleiding  om onderzoek te doen naar innerlijke kritische stemmen bij mensen met eet- en gewichtsproblemen.

In totaal 56 vrouwen met eetproblemen hebben een vragenlijst ingevuld. Daarin werd gevraagd naar het begin van de innerlijke kritische stem, de kenmerken hiervan en de relatie met de ernst van de eetstoornis en de mate van zelfvertrouwen. In totaal 60% gaf aan dat ze één stem hoorden, maar 40% hoorden meerdere stemmen. De meesten horen een vrouwelijke stem van iemand van de eigen leeftijd, maar sommigen hoorden ook mannelijke stemmen die ouder waren dan hen zelf. Het horen van kritische stemmen begon vaak al voordat de eetproblemen begonnen, maar de frequentie en de duur van het horen van innerlijke kritische stemmen nam toe naarmate de eetstoornis ernstiger werd en hun zelfvertrouwen minder werd. De innerlijke stem was heel negatief was over hun gewicht, figuur of persoon. Bijvoorbeeld: “Zie je wel je bent veel te dik. Je eet ook altijd veel te veel”. “Vandaag heb je al weer teveel gegeten. Je kunt je ook nooit beheersen, zo blijf je moddervet”.

In de periode van herstel nam het zelfvertrouwen zichtbaar toe en nam de frequentie en de duur van het horen van negatieve innerlijke stemmen duidelijk af. Van groot belang voor het minder worden van de innerlijke kritiek was dat ze veel positievere naar zichzelf en hun lichaam leerden kijken. In plaats van zichzelf te bekritiseren leerden ze zichzelf te accepteren. Deze ontwikkeling van zelfkritiek naar zelfacceptatie is de basis voor herstel.

Gelukkig is daar nu een goede behandelmethode voor ontwikkeld die bestaat uit Mindfulness en Acceptance and Commitment Therapie (ACT). Deze nieuwe behandelmethode wordt uitvoerig beschreven in het nieuwe boek van Joanna Kortink en mij getiteld: Uit de ban van emotie-eten. Daarin worden duidelijke voorbeelden gegeven van negatieve en saboterende gedachten waarna allerlei oefeningen worden gegeven die gebaseerd zijn op Mindfulness en ACT. Door die oefeningen worden mensen zich meer bewust van die innerlijke saboterende kritiek en kunnen ze daar meer afstand van nemen. 

De conclusie uit dit onderzoek is dat innerlijke negatieve kritische stemmen niet alleen een rol spelen in het ontstaan van eetproblemen, maar deze ook in stand houden en versterken. Gelukkig kunnen mensen hier ook weer van herstellen, door het ontwikkelen van meer zelfvertrouwen en een positievere lichaamsbeleving.

Het volgende testje kun je gebruiken om je innerlijke criticus te herkennen.

Kritische gedachten

1. Ik ben vaak kritisch over mezelf.
2. Ik ben vaak kritisch over mijn lichaam.
3. Ik ben vaak kritisch over mijn gewicht.
4. Ik ben vaak kritisch over wat ik eet.
5. Nadat ik wat heb gegeten is er vaak dat kritische stemmetje in mijn hoofd dat zegt dat ik te veel heb gegeten.
6. Ik heb vaak beschuldigende gedachten over mijzelf.
7. De innerlijke stemmen die ik hoor zijn vaak veroordelend en bestraffend.

Hoe meer uitspraken je bij jezelf herkent, des te sterker is de invloed van je innerlijke criticus.